Rugbybal in de winter: hoe beïnvloedt kou je bal?

Je stapt de kleedkamer uit, de bal voelt zacht aan, de passes gaan niet lekker en de bal stuitert anders dan normaal. Koud weer is niet alleen vervelend voor spelers, het heeft ook een concreet effect op je rugbybal.

Wat doet kou met de luchtdruk van je rugbybal?

Lucht krimpt bij lage temperaturen. Dat is scheikunde: het Gay-Lussac-principe stelt dat de druk van een gas daalt als de temperatuur daalt, bij gelijk volume. In een rugbybal betekent dit concreet: pomp je de bal op bij 20°C en leg je hem daarna buiten bij 5°C, dan daalt de druk meetbaar.

Als vuistregel geldt: per 10°C temperatuurdaling verliest een rugbybal ongeveer 0,5 tot 1,0 PSI aan druk. Bron: WeatherSTEM, Pressure and Temperature

De officiële World Rugby-norm voor luchtdruk ligt op 9,5 tot 10,0 PSI (0,67 tot 0,70 bar). Bron: World Rugby Laws of the Game, Law 2 Een bal die buiten bij 0°C ligt en opgepompt was tot 9,5 PSI, zit al op of onder het minimum. Het effect is dus niet verwaarloosbaar.

Effect op grip en balmaterialen

Naast luchtdruk beïnvloedt kou ook het materiaal van de bal zelf. Rubber en synthetisch materiaal worden stijver bij lage temperaturen. Dat heeft twee gevolgen:

Ten eerste neemt de grip iets af. Een synthetisch oppervlak dat bij 20°C soepel en rubberachtig aanvoelt, is bij 5°C merkbaar harder. Hoe meer structuur en 3D-reliëf een bal heeft, hoe beter hij grip behoudt bij kou, omdat het oppervlaktecontact minder afhankelijk is van de zachtheid van het materiaal.

Ten tweede reageert leer anders dan synthetisch. Leren ballen absorberen vocht en worden bij regen en kou zwaarder, wat de pasvorm beïnvloedt. Bij temperaturen onder 0°C kan leer bovendien uitdrogen of scheuren als het niet goed wordt behandeld. Synthetisch materiaal is veel resistenter tegen kou en vochtige omstandigheden.

Voor wintertraining op nat gras zijn ballen met een uitgesproken 3D-gripoppervlak, zoals de Gripper 2.0 Pro Trainer, een betere keuze dan gladde of licht gestructureerde ballen. De verhoogde panelen zorgen voor grip ook als je handen koud en nat zijn.

Druk aanpassen in de winter: hoe doe je dat?

De slimste aanpak is om ballen altijd vlak voor training of wedstrijd op te pompen in een verwarmde ruimte, en de druk iets hoger in te stellen dan normaal. Concreet betekent dit:

• Bij 5-10°C: Pomp op tot 10,0 PSI (bovengrens World Rugby-norm)
• Bij 0 tot 5°C: Pomp op tot 10,0 PSI en plan voor dat de druk snel zakt
• Bij vriestemperaturen: Controleer halverwege de training nogmaals de druk

Pomp nooit boven de 10,0 PSI (0,70 bar). Dat beschadigt de bladder van de bal en is bij officiële wedstrijden niet toegestaan. Bij warming-up in de kleedkamer stijgt de druk ook weer iets, dus pompeer de bal buiten of in een koele gang als je vlak voor de wedstrijd pompt. Bron: Telamon Sports, Correct Air Pressure for a Rugby Ball

Gebruik altijd een drukmeter. Gokken op gevoel werkt niet, zeker niet in de winter wanneer het drukverlies groter is dan je gewend bent. Een eenvoudige digitale naaldpomp met manometer is voldoende voor elke club.

Rugbyballen opslaan in de winter

Opslag is misschien wel het grootste pijnpunt voor clubs in de winter. Ballen die in een koude kleedkamerkast, onverwarmde schuur of kofferbak van een auto liggen, verliezen langzaam druk en worden blootgesteld aan temperatuurschommelingen die het materiaal aantasten.

De ideale opslagtemperatuur voor rugbyballen is 10 tot 30°C. Bron: Telamon Sports, How Do You Store a Rugby Ball Praktische opslagtips voor de wintermaanden:

• Bewaar ballen in een geventileerde maar vorstvrije ruimte (kleedkamer, hal, sportkast binnenshuis)
• Laat ballen na training drogen voordat je ze opbergt. Vochtige ballen in een koude ruimte trekken het materiaal sneller aan
• Gebruik een ademende ballenzak, geen gesloten plastic zak. Vocht moet kunnen ontsnappen
• Laat de druk iets lager staan bij langdurige opslag (8-9 PSI) zodat de bladder minder spanning heeft
• Leren wedstrijdballen verdienen extra aandacht: behandel ze na elke training met een leren verzorgingsproduct

De Squad Trainer Ball is opgebouwd uit duurzaam synthetisch materiaal dat weinig last heeft van temperatuurschommelingen, wat hem ook voor clubs met minder ideale opslagomstandigheden een goede keuze maakt.

Welke ballen presteren het beste in de kou?

Voor wintertraining zijn synthetische ballen met een uitgesproken gripstructuur de beste keuze. Ze zijn waterbestendig, worden minder stijf dan leer en behouden hun gewicht ook als ze nat worden.

Voor wedstrijden in de winter zijn synthetische wedstrijdballen met een gecertificeerd gripoppervlak het meest betrouwbaar. De Raider 2.0 heeft een synthetisch 3D-gripoppervlak dat zowel bij droog als bij nat en koud weer goed presteert. De Gilbert Omega is ontworpen voor allerlei weersomstandigheden en wordt door veel clubs als betrouwbare winterwedstrijdbal gebruikt.

Voor training in de winter is de Gripper 2.0 Pro Trainer bij uitstek geschikt. Het verhoogde 3D-gripoppervlak compenseert verminderde grip door kou en natte handen, en de synthetische buitenkant droogt snel.

Winterchecklist voor clubs

• Bewaar ballen altijd vorstvrij, ook reserve-wedstrijdballen
• Pomp ballen op in de kleedkamer vlak voor gebruik, niet thuis de avond ervoor
• Meet de druk altijd met een manometer, niet op gevoel
• Droog ballen af na training voordat je ze opbergt
• Controleer leren wedstrijdballen maandelijks op scheuren of droogheid
• Heb altijd een reserve-set trainingsbal klaar voor wintertrainingen

Veelgestelde vragen

David RiepmaAuteur, RAM Rugby

Peter van der HoevenSpecifieke vraag over ballen, materiaal of clubinkoop? Peter weet het antwoord. Stel je vraag